رضا قليخان هدايت

مقدمه 13

مجمع الفصحاء ( فارسي )

يادداشت مصحح ( طبع اول ) كتاب حاضر مجلد نخستين تذكرهء معروف مجمع الفصحاء تأليف مرحوم رضا قلى خان هدايتست كه از زمان تأليف تاكنون همواره مورد استناد تتبع و تحقيق تذكره‌نويسان و سخن‌سنجان و نويسندگان تاريخ ادبى ايران بوده است . * * * تذكره‌نويسى در ايران در ايران تذكره‌نويسى از چندين قرن پيش رايج شده و كسانى در صدد جمع شعر شاعران و نوشتن ترجمهء زندگى ايشان برآمده‌اند و اگر اين همت به كار نمىرفت امروز از حال بيشتر بلكه تمامى شاعران گذشته بىخبر بوديم اگرچه باز در اثر كمى دقت تذكره‌نويسان و بىاعتنايى آنان بدقيقه‌هاى حال و گوشه‌هاى زندگى شاعران و بزرگان ادب و اكتفا بايراد چند كلمهء توصيفى و ذكر جاى تولد و سال مرگ و نقل چند شعر چنان كه بايد به‌درستى از حال گذشتگان صاحب ذوق خود آگاهى نداريم و در آنچه مىدانيم نيز ترديد و احتمال و حدس و گمان و تخمين بيش از يقين و تحقيق راه دارد و بر محققان پوشيده نيست كه در بيشتر تذكره‌هاى فارسى اشتباههاى بزرگ تاريخى و ادبى از قبيل نسبت شعر شاعرى بشاعر ديگر يا انتساب يك پاره شعر به دو يا چند شاعر اشتباه در تعيين زمان زندگى و سنهء تولد و مرگ و مولد و غير آن كم نيست . روش تذكره‌نويسان در نوشتن ترجمهء حال و شيوهء بيان شاعران نيز بيشتر يكنواخت به نظر مىرسد و با اندك تأمل آشكار مىشود كه بيشتر آنان گرفتار تقليد از يكديگر بوده‌اند و هيچيك شيوهء تازه‌اى به كار نبرده است و اگر تازگى و دگرگونى در كار آنان باشد بيشتر از جهت تقسيم‌بندى ظاهريست و در معنا و اصل كار ايشان